De Wet van 7 januari 2024 tot wijziging van het oud Burgerlijk Wetboek en het Wetboek der registratie-, hypotheek en griffierechten teneinde de procedure voor naamsverandering te versoepelen voert vanaf 1 juli voor elke meerderjarige of ontvoogde minderjarige Belg of erkende vluchteling of staatloze de mogelijkheid in om bij de ambtenaar van de burgerlijke stand eenmalig een verklaring tot naamsverandering af te leggen om de naam te dragen van de ouder van wie hij de naam niet draagt of een combinatie van de naam van zijn beide ouders.
De bevoegde ambtenaar van de burgerlijke stand is deze van de gemeente van inschrijving in het bevolkings-, vreemdelingen- of wachtregister op het moment van het verzoek. Indien de betrokkene in het buitenland verblijft is de gemeente van laatste inschrijving in deze registers of – indien er geen gemeente van laatste inschrijving is – Brussel bevoegd.
De ambtenaar van de burgerlijke stand controleert aan de hand van de geboorteakte (desgevallend adoptieakte) of de gekozen naam beantwoordt aan de mogelijkheden van het Belgisch naamrecht. In de DABS wordt nagegaan of de betrokkene niet voordien reeds op deze wettelijke grondslag van naam veranderde. Eveneens worden de gerechtelijke antecedenten gecontroleerd via een uittreksel uit het strafregister. Bij ernstige twijfel over de kwalificatie van de feiten kan het niet-bindend advies van de procureur des Konings worden ingeroepen.
De ambtenaar van de burgerlijke stand heeft één maand om de akte van naamsverandering op te maken (drie maanden indien het advies van het parket werd gevraagd) of een gemotiveerde weigeringsbeslissing te nemen. In de akte van naamsverandering wordt de wettelijke basis (art. 370/8/1 oud BW) vermeld om toe te laten het eenmalig karakter van deze naamsverandering in de toekomst te controleren.
De eenmalige naamsverandering van een ouder geldt ook voor diens minderjarige, niet-ontvoogde kinderen die geheel of ten dele diens (enkelvoudige of dubbele) naam dragen en die Belg zijn, erkend vluchteling of staatloze. Voor deze kinderen jonger dan 12 jaar op het moment van het verzoek geldt de naamsverandering van de ouder zonder meer. Kinderen ouder dan 12 jaar moeten op het moment van het verzoek toestemmen met de naamsverandering in aanwezigheid van de ouders of van de wettelijke vertegenwoordiger. Voor meerderjarige of ontvoogde minderjarigen geldt de naamsverandering niet.
De ambtenaar van de burgerlijke stand waar de verzoeker zijn verklaring tot eenmalige naamsverandering heeft afgelegd is bevoegd voor de opmaak van de akten van naamsverandering voor de minderjarige, niet-ontvoogde kinderen. Indien het kind niet samenwoont met de andere ouder is het aan te raden deze ook op de hoogte te brengen.
Op 7 juni 2024 verschenen Instructies op JustFamNat om deze hervorming toe te lichten. Burgerzaken Vlaanderen organiseerde een informatiesessie, presenteert een overzicht (met FAQ) over de nieuwe regels en stelt een model voor van verzoek tot eenmalige naamsverandering en van verzoek tot de opmaak van een akte van naamsverandering (dat laatste om de toestemming van de kinderen vast te leggen die ouder zijn dan 12 jaar op het moment van de verzoek en die geheel of ten dele de naam dragen van de ouder wiens naam verandert).