Momenteel bereiden 28 Vlaamse gemeenten een fusie voor, om vanaf 1 januari 2025 op te gaan in 13 nieuwe gemeenten. Een dergelijke fusie brengt logischerwijs een hele resem vragen met zich mee ook over de dienstverlening binnen het thema burgerzaken. Hoe een huwelijk in een fusiegemeente kan voltrokken worden, is daar één van.
De plaats van huwelijksvoltrekking in een niet-fusiegemeente
Voor lokale besturen die niet het voorwerp uitmaken van een fusie is de regeling opgenomen in artikel 165/1 oud BW, de volgende. Het huwelijk wordt in principe voltrokken door de ambtenaar van de burgerlijke stand in het gemeentehuis. Een bestuur kan er echter ook bij gemeenteraadsbesluit voor opteren om het huwelijk te laten voltrekken op andere openbare plaatsen met een neutraal karakter. Zo kan een bestuur dus over verschillende locaties beschikken waar in het huwelijksbootje kan worden gestapt.
De plaats van huwelijksvoltrekking in fusionerende gemeenten
Maar hoe wordt die regeling toegepast bij fusionerende gemeenten? We nemen het voorbeeld van de gemeenten Lokeren en Moerbeke om de situatie te schetsen. Zij vormen vanaf 2025 de nieuwe fusiegemeente Lokeren. Lokeren duidde vóór de fusie van 1 januari 2025 naast het gemeentehuis nog twee andere locaties aan waar kan gehuwd worden. Moerbeke deed hetzelfde. Kan dan na de fusie in elk van die gemeentehuizen en locaties nog gehuwd worden?
Huwelijken in de respectieve gemeentehuizen
Artikel 353 §4 van het decreet van 22 december 2017 over het lokaal bestuur stelt dat het gemeentehuis van de gemeente waarvan de algemeen directeur werd aangewezen als coördinator dienst zal doen als het gemeentehuis van de fusiegemeente, tenzij de fusionerende gemeentes toch een ander gemeentehuis aanduiden. Dat kan het gemeentehuis zijn van de andere gemeente (in ons voorbeeld Moerbeke), een locatie die vóór de fusie bijkomend werd aangeduid als huwelijkslocatie of een volledig nieuw gemeentehuis.
Op grond van het fusiebesluit van Lokeren en Moerbeke is de algemeen directeur van Lokeren de algemeen directeur-coördinator. Resultaat: het gemeentehuis van de nieuwe gemeente zal het gemeentehuis van Lokeren worden als Lokeren en Moerbeke niet bij gemeenteraadsbesluit een ander gebouw als gemeentehuis aanwijzen. Het gemeentehuis van Moerbeke verliest in dat geval vanaf 1 januari 2025 de functie als gemeentehuis, maar kan wel nog aangeduid worden als alternatieve huwelijkslocatie van de fusiegemeente. Dat is echter de bevoegdheid van de nieuwe gemeenteraad.
Huwelijken in een alternatieve huwelijkslocatie
Artikel 351 van het decreet van 22 december 2017 over het lokaal bestuur bepaalt dat besluiten blijven gelden in gemeenten voor dat overeenkomstige grondgebied tot ze opgeheven worden door de bevoegde overheid.
In het voorbeeld van Lokeren en Moerbeke kan het dus zijn dat na de fusie de inwoners van Lokeren nog steeds kunnen huwen op de alternatieve huwelijkslocatie die door de Lokerse gemeenteraad werd aangeduid vóór de fusie en dus op het oude grondgebied van Lokeren. Dit gaat gelijk op voor de inwoners van Moerbeke die kunnen trouwen op de alternatieve huwelijkslocatie die voor de fusie door Moerbeke werd aangeduid op het oude grondgebied van Moerbeke, zolang deze gemeenteraadsbesluiten niet worden opgeheven.
De nieuwe gemeenteraad van de fusiegemeente kan na de fusie beslissen om de alternatieve huwelijkslocaties die werden aangeduid voor de fusie voor Lokeren en Moerbeke op te heffen. Dan kan daar logischerwijs niet meer getrouwd worden na die beslissing.
De nieuwe gemeenteraad kan na de fusie echter evengoed beslissen om die alternatieve huwelijkslocaties te behouden en deze beschikbaar te stellen voor de inwoners van het volledige grondgebied van de nieuwe fusiegemeente: in dat geval kunnen zowel de vorige inwoners van Lokeren als die van Moerbeke op deze locaties huwen, dus voor het volledige grondgebied van de nieuwe fusiegemeente.
Wat met huwelijken waarvan de aangifte gebeurde in 2024 maar die pas voltrokken worden in 2025?
Stel: een Moerbeeks koppel doet in december 2024 aangifte van huwelijk, met de intentie om in februari 2025 in het huwelijk te treden in het gemeentehuis van of op een alternatieve huwelijkslocatie in Moerbeke. In januari 2025 beslist de gemeenteraad van de nieuwe fusiegemeente dat er in de alternatieve huwelijkslocaties van Moerbeke niet langer gehuwd kan worden.
Om te vermijden dat het koppel niet langer op de aangeduide huwelijkslocatie kan huwen, is het raadzaam voor de fusiegemeente om te voorzien in een overgangsperiode, waarbij een huwelijk in het ‘oude’ gemeentehuis of alternatieve huwelijkslocatie toch nog kan toegestaan worden voor een bepaalde periode.